İran Savaşı'nın 203. gününde 5 ülkede yakıt krizi: İşte tam liste
İran savaşı 203. gününde. En az beş ülke ise 19 Eylül itibarıyla akaryakıtı karneye bağlamış ya da istasyonlarda yakıt kalmadığını bildiriyor. Brent petrol bu ay neredeyse 110 dolardan işlem gördü; bu, ilkbahardan bu yana en yüksek seviye.
Hürmüz Boğazı 28 Şubat’ta İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşılık vermesinden bu yana büyük oranda kapalı. Bu ay ise Husi güçlerinin Bab el-Mendeb geçidindeki ilerlemesi ana alternatif rotayı da sıkıştırdı.
Eylül ayında kriz sadece ham petrol değil, rafine ürün eksikliği olarak da kendini gösterdi. Vitol CEO’su Russell Hardy, Asia-Pacific Petroleum Conference’ta piyasada Rusya’dan yaklaşık 2 milyon varil, Orta Doğu’dan ise neredeyse 2 milyon varil ürünün eksik olduğunu belirtti.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Körfez’den çıkan rafine ürün sevkiyatlarının hâlâ şubat ayının yarısının bile altında kaldığını söylüyor. Rus dizel ihracatı da, IRU’ya göre hazirandan bu yana yaklaşık yarı yarıya düştü.
Akaryakıtı Karneye Bağlayan veya İstasyonlarında Yakıt Kalmayan 5 Ülke Hangileri?
1. Fransa
Fransa’da 13-15 Eylül tarihleri arasında benzin istasyonlarının %10 ile %12’sinde en az bir yakıt türü bulunmuyordu. Hükümetin prix-carburant verilerine göre, Connexion Grand Est bölgesinde bu oran %14’e ulaştı.
SP95-E5 benzin fiyatı altı hafta üst üste artarak litre başına 2,17 euro ile tüm zamanların rekorunu kırdı. Dizel fiyatı ise nisan ayında kaydedilen rekorun sadece %1 gerisinde.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 18 Eylül’de ülkesinin stratejik rezervlerden petrol bırakabileceğini ve G7’nin koordineli hamleleri görüşmek üzere bir araya gelmesini istediğini açıkladı.
Macron şöyle konuştu: ‘Önümüzdeki haftalarda enerji konularına ayrılmış bir G7 toplantısı düzenleyeceğiz. Bu toplantıda hem iş birliğini güçlendirmek hem de G7 ülkeleri ve önemli ortaklarımız arasında gereksiz gerilimlerden kaçınmak için seçenekleri değerlendireceğiz. Ayrıca stratejik rezervlerden yeni bırakımlar ya da bazı kısıtlamaların kaldırılması ihtimalini, geçtiğimiz aylarda yaptığımız gibi ele alacağız’ dedi.
Fransa stratejik petrol rezervlerinde yaklaşık 118 günlük net ithalatı karşılayacak stok tutsa da istasyonlar hâlâ boş. Bu durum darboğazın ham petrolde değil, rafine ürünlerin lojistiğinde olduğunu ortaya koyuyor.
Dağıtım zincirindeki bu açık artık sokaklara da taşmış durumda. Örneğin 15 Eylül’de balıkçılar Fos-sur-Mer depolama tesisini ablukaya aldı ve polisle karşı karşıya geldi.
2. Pakistan
Pakistan 20 Haziran’da uyguladığı acil yakıt kısıtlamalarını kaldırdı. Fakat 89 gün sonra tüm yasakları geri getirdi.
17 Eylül’den itibaren Pakistan genelinde dükkanlar ve alışveriş merkezleri saat 21.00’de, düğün salonları 22.00’de, restoranlar ise 23.00’te kapanmak zorunda. Kabine Dairesi’nin kararı üç ay boyunca geçerli olacak.
Ayrıca, devlet araçlarının yakıt hakkı %50 azaltıldı. Ancak güvenlik araçları bu karardan muaf tutuldu.
Devlet, yeni araç alımlarını ve resmi yurt dışı seyahatlerini yasakladı. 2026-27 mali yılı için çalışan-dışı harcamalarda %5 kesinti emri verdi.
En büyük risk ise kış ayları. Pakistan’ın kasım ayından önce petrol ve gaz sevkiyatlarını garanti altına alması şart. Çünkü küresel talep artacak ve Kızıldeniz’den yapılan sapmalar her yolculuğa yaklaşık 10 gün ekliyor.
3. Bangladesh
Bangladesh, petrolünün %90’ından fazlasını ithal ediyor. Yaklaşık 40 milyonluk şehir Dakka’da hayat artık gaz basıncıyla belirlenen bir takvimle akıyor. Halk, ocağın ne zaman yanacağına, fanların ne kadar çalışacağına ve benzin kuyruğunun nerelere uzadığına göre program yapıyor.
The Guardian’ın aktardığına göre, çok sayıda ailede yemekler gece 01.00’de pişiriliyor. Çünkü boru hattındaki gaz ancak o saatte yeterli oluyor. Bir banka çalışanı gazeteye, ‘Ofisten önce yalnızca üç saat uyuyabiliyorum’ dedi.
Banka çalışanı The Guardian’a şu ifadeleri kullandı: ‘Devletten sıra dışı bir şey istemiyorum; sadece ocağı açınca gaz gelsin, anahtarı çevirince ışık yansın, musluktan temiz su aksın istiyorum. Bunlar lüks değil’ dedi.
Hükümet yanıtını enerji karnesiyle verdi. Dükkanlar, pazarlar ve alışveriş merkezleri artık saat 20.00’de kapanıyor; bu da önceki saatten bir saat erken. Aydınlatılan tabelalar 19.00’dan itibaren kapanıyor. Sadece hastaneler, eczaneler, gıda noktaları ve acil servisler muaf tutuldu.
Sanayi de aynı şekilde etkileniyor. Ülkenin döviz kaynağının bel kemiği olan hazır giyim fabrikaları elektrik kesintileri nedeniyle kota uygulamaları ve geçici kapanmalarla karşı karşıya kalıyor. Gazipur’daki bir fabrikanın bildirdiğine göre günde dört ya da beş kez elektrik kesintisi yaşanıyor.
4. Endonezya
11 eylül’de Makassar’daki akaryakıt istasyonlarında kuyruklar bir kilometreyi aşıyor. Yolculuk uygulamasıyla çalışan sürücüler, üç saati bulan bekleme süreleri olduğunu ve bunun ‘gelmiş geçmiş en ağır yakıt kıtlığı’ olduğunu ifade ediyor.
Güney Sulawesi yönetimi ise 12 eylül’de kararnameyle kota uygulamasına geçti. Araçlar yalnızca plaka numarasıyla eşleşen günlerde yakıt alabiliyor. Özel araç sahiplerinin depo göstergesinin bir çubuğun altına düşmesi gerekiyor. Kamyon ve otobüsler ise yalnızca 18:00 ile 04:00 arasında yakıt ikmali yapabiliyor.
Kota sistemi ise kimseyi sakinleştirmedi. Sonunda, 14 eylül’de, onlarca protestocu Makassar’daki Pertamina Patra Niaga ofisine girerek güvenlik görevlileriyle kavga etti. Geceyi dışarıda yüzlerce kişi geçirdi ve Kompas’ın aktardığına göre kuyruk bitmedi.
Ancak 17 eylül’de Enerji Bakanı Bahlil Lahadalia, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda gazetecilere yaptığı açıklamada Makassar’da yaşanan yakıt krizinin sona erdiğini ve ülke stoklarının 18 ila 20 günlük ihtiyacı karşıladığını belirtti.
Bakan, yükselen ham petrol fiyatları 100 doları geçince, sürücülerin tam fiyatlı yakıttan sübvanse edilen Pertalite’a yönelmesini sorun olarak gördüğünü, Tempo’ya söyledi. Bakanlık şu anda daha varlıklı ailelerin sübvansiyonlu istasyonlardan yakıt almasını engelleyecek kurallar üzerinde çalışıyor.
Endonezya yakıt ihtiyacının yaklaşık %60’ını ithal ediyor. Rupiah ise haziran itibarıyla dolar karşısında %11 değer kaybetmiş durumda. Yani Brent hareket etmese bile her varil, yerel para cinsinden daha pahalıya geliyor.
5. Nepal
Nepal’de tedarik bakanı, 10 eylül’de devam eden mutfak tüpü krizinin ortasında istifa etti. Aynı gün, başkent Katmandu’da öğrenciler, kampüs kapısı önünde odun ateşinde pilav pişirerek durumu protesto etti. ANI’nin haberine göre, öğrenciler bu sembolik eylemle seslerini duyurmaya çalıştı.
ABD-İran gerilimine ek olarak, Kathmandu’ya giden ana yol olan Prithvi otoyolunda yaşanan toprak kayması krizi daha da derinleştirdi.
Kathmandu Vadisi’ndeki dolum tesisleri, başkentin günlük ihtiyacı olan 35.000 ila 40.000 tüpün sadece %5’ini dağıtabiliyor. Nepal Gaz Dağıtıcıları Federasyonu, Kathmandu Post’a bu tabloyu aktardı. Bazı aileler bir ayı aşkın süredir yeni tüp alamıyor.
Restoran sahipleri dükkanlarını kapatma noktasına geldiklerini söylüyor. Kathmandu Post ise son olarak, bölge sakinlerinin yemek tüketimini azaltmak zorunda kaldığını yazdı. Nepal, tüm yakıtını Hindistan üzerinden ithal ediyor. Yani zaten baskı altında olan bir tedarik zincirinin ucunda yer alıyor.
Önümüzdeki 90 Gün Neleri Belirleyecek?
Kuzey Yarımküre’de ısınma sezonu haftalar içinde başlıyor. Pakistan, Bangladeş ve Endonezya, Avrupa’yla aynı kış sevkiyatlarına talip olacak.
Macron, havalar soğumadan önce G7 ülkelerinin rezervlerini piyasaya sürmesini istiyor. Fakat, diğer altı ülkenin bu fikre katılıp katılmayacağı ise henüz belli değil.
Bugün bu listede beş ülke var. Peki daha fazlası mı eklenecek? Gelişmeleri anlık takip etmek için BeInCrypto’yu izlemeye devam edin.