Merkeziyetsiz telefon ağları yapay zeka devrimine güç sağlayabilir mi?

Yapay zeka devriminin temelini oluşturan geniş veri merkezleri, asbestten yapılmış bebek oyuncakları kadar popüler hale geldi.

Dünyanın dört bir yanındaki kampanyacılar, altyapının gerektirdiği devasa enerji ve su miktarına dikkat çekerken piyasalar, tek bir bir gigavatlık yapay zeka veri merkezinin inşası için gereken 38 milyar dolarlık maliyeti karşılamak üzere gerekli geliri bulma konusunda endişeleniyor.

Peki yapay zeka devrimine güç sağlamanın başka bir yolu, şu anda cebinizde duruyor olabilir mi?

Ekim 2026 itibarıyla dünya genelinde tahmini 7,68 milyar mobil bağlantı bulunuyor ve milyarlarca akıllı telefon şu anda ceplerde, masalarda ve çekmecelerde kullanılmadan duruyor.

Her birinin bir işlemcisi, belleği ve internet bağlantısı var; bu da işe koşulmayı bekleyen devasa bir bilgi işlem gücü havuzunu temsil ediyor.

Peki mütevazı akıllı telefonlardan oluşan bir ağ gerçekten ölçekli olarak yapay zekaya güç sağlayabilir mi?

Akıllı telefonları işe koşmak

Merkeziyetsiz yapay zeka ağları, sıradan akıllı telefonları dağıtık bir altyapı katmanına dönüştürmeyi ve maliyetli, merkezi veri merkezlerine bağımlılığı azaltmayı amaçlayarak ortaya çıkıyor.

Acurast, ağına 335.000'den fazla akıllı telefon kattığını söylüyor. Kurucu ortak Alessandro De Carli, bunların yaklaşık 40.000'inin ortalama bir günde tamamen aktif olduğunu ve web tarama ile siber güvenlikten yapay zeka çıkarımına ve ajan barındırmaya kadar çeşitli görevler için bilgi işlem kapasitesi sağladığını söylüyor.

ABD genelinde veri merkezi konumları. Kaynak: World Resources Institute

İlgili: Messari'ye göre DePIN, token düşüşüne rağmen 10 milyar dolarlık bir sektöre dönüşüyor

Akıllı telefonların belirli iş yükleri için özellikle verimli olduğunu söylüyor. Dahili donanım güvenliği özellikleri, gizli bilgi işlem veya yürütülebilir dosyaların yüklenip çalıştırılabildiği “izole ortam” gibi alanlarda “mükemmel” sonuç veriyor. Ayrıca “CPU yoğun” olan ya da geniş dağıtım ve internete “filtresiz erişim” gerektiren iş yükleri için de oldukça uygunlar,

“Sunucular çoklu iş parçacığında daha iyi, ancak akıllı telefonlar bilgi işlem verimliliğinde rakipsiz,” diyor De Carli, Magazine'e.

Sıradan akıllı telefonların belleği sınırlı, büyük sunucular aynı anda birden fazla görevi yürütme konusunda avantajını koruyor; ancak birçok iş yükünün mevcut belleğe yine de sığabileceğini söylüyor.

Ağdaki aktif telefonlar bir bütün olarak, yapay zeka ve yüksek performanslı bilgi işlem (HPC) için üretilmiş yüksek yoğunluklu bir sunucu olan ASUS RS720A-E11 ile kıyaslandığında, “yaklaşık 2.340 üst düzey veri merkezi sunucusunun bilgi işlem kapasitesine denk geliyor,” diye iddia ediyor.

2026'da mobil bağlantı. Kaynak: Datareportal

Bir diğer proje olan Phase, ekim ayında Phase Proxy'yi başlattı. Bu hizmet, akıllı telefon sahiplerinin yapay zeka ajanları için internet bağlantısı sağlamasına ve blockchain doğrulaması yapmasına olanak tanıyor. Kurucu Kirill Eves, “web siteleri veri merkezlerinden kaynaklanan otomatik trafiği rutin olarak engelliyor veya hızını sınırlıyor,” diye açıklıyor; bu nedenle sistem bunun yerine kullanıcıların mobil ve konut internet bağlantılarını proxy olarak kullanıyor. Phase, 1.000 istek ve 1 GB trafik başına 0,5 USDT ücret almayı planlıyor.

Bir sonraki adım, ağdaki telefonlarda çalışan modellere daha basit istekleri yönlendirecek veya “görev karmaşıklığı, model yetenekleri, performans ve maliyet” temelinde bunları OpenAI ve Anthropic gibi büyük harici sağlayıcılara yönlendirecek Phase Router.

Ağın sonunda akıllı telefonların ötesine geçerek masaüstü bilgisayarları, sunucuları ve GPU'ları kapsayabileceğini söylüyor.

Ancak merkeziyetsiz altyapı sağlayıcısı XYO'nun kurucu ortağı Markus Levin, merkeziyetsiz ağların yapay zeka modellerini çalıştırmak yerine gerçek dünyadaki verileri toplamak ve doğrulamak için daha uygun olabileceğini söylüyor.

Telefonlar ve sensörler, merkezi veri kümelerinin gözden kaçırdığı yerel bilgileri sağlayabilir, diyor; ancak bunun için verilerin doğru ve manipülasyona dayanıklı olması gerekiyor.

“Yararlı bir merkeziyetsiz yapay zeka ağı, token fiyatına veya düğüm sayısına göre değil, müşterilerin çözülmesi için ödeme yapacağı bir sorunu çözüp çözmediğine göre değerlendirilmelidir,” diyor.

Koordinasyon zor kısım

Cep telefonu ağlarının karşılaştığı en büyük zorluklardan biri, veri merkezlerinin yaptığı gibi öngörülebilir donanım, güç ve bağlantı sağlamak üzere cihazları koordine etmek.

2025'te yapılan bir çalışma, görüntü tanıma görevlerini gerçekleştiren küçük akıllı telefon gruplarını test etti ve telefon kümelerinin belirli koşullarda rekabetçi performans sunabildiğini ortaya koydu; ancak sonuçlar kontrollü bir test ortamından elde edildi.

İlgili: Web3 şirketleri kripto destekli telefonlar ve konsollarla donanıma yöneliyor

Kaliforniya Üniversitesi San Diego'da Google destekli bir proje, emekliye ayrılmış 20 akıllı telefondan oluşan bir kümenin 75'ten fazla öğrenciden oluşan bir sınıfın en yoğun bilgi işlem iş yükünü karşılayabildiğini ve notlandırma sürelerinin üniversitenin standart bulut kurulumundan daha hızlı olduğunu ortaya koydu. Ancak bu cihazlar da dünyanın dört bir yanına dağılmış değil, kontrollü bir ortamda organize edilmişti.

Gerçek dünyada dağıtık bir ağ; bağlantısı kesilen, aşırı ısınan, şarjı biten, ağ değiştiren ve farklı miktarlarda işlem gücü ile belleğe sahip telefonlarla baş etmek zorunda.

Örneğin Ethereum gibi bir blockchain ağında kapasite, şu anda ağ genelinde iletişim kurmanın ne kadar sürdüğü ve en düşük özelliklere sahip cihazların işlem kapasitesiyle sınırlı.

20 emekliye ayrılmış akıllı telefon, 75'ten fazla öğrenciden oluşan bir sınıfın ihtiyaçlarını karşılayabilir. Kaynak: Google Research

Benzer şekilde, görevler birkaç telefon arasında bölündüğünde yavaş bağlantılar veya bağlantısı kesilen cihazlar işleri sekteye uğratabilir. Kullanılabilir telefonlar arasında ayrı ve bağımsız görevler dağıtmak genellikle daha kolaydır.

Ekonomi işe yarayabilir mi?

Teknik zorluklar aşılabilse bile ağların hem müşteriler hem de cihaz sahipleri açısından finansal olarak anlamlı olması gerekir.

Mevcut akıllı telefon donanımını kullanmak, veri merkezi kurmanın yüksek sermaye maliyetlerini doğurmaz; ancak maliyetler arasında bağlantı, koordinasyon ve ağdaki insanlar için teşvikler gibi unsurlar yer alır.

Tazminat konusunda De Carli, Acurast katılımcılarının ödüllerinin “cihazın çalışma süresi, donanım özellikleri (benchmark performansı), toplam stake edilmiş ACU miktarı ve geliştiricilerden gelen aktif hesaplama talebine” göre değişmesi nedeniyle “sabit bir rakam” olmadığını söylüyor. Operatörlerin müşterilerden doğrudan ödeme almak yerine enflasyonla finanse edilen ödül havuzu için rekabet ettiğini belirtiyor.

Phase ağ ödülleri, çalışma süresine, katılıma ve müşteri talebine bağlıdır.

Eves, “Phase, hizmet gelirinin bir bölümünü açık piyasadan PHASE satın almak ve katkılarına göre node operatörlerine dağıtmak için kullanacak” diyor.

Bir yapay zeka modelini telefonda düzgün çalıştırmak artık temel zorluk değil — on binlerce telefonu güvenilir bir bulut hizmeti gibi davranacak şekilde koordine ederken ekonominin de hesap vermesini sağlamak asıl mesele.

Dergi: Altının ‘sonsuz basım hatası’ Bitcoin’i daha değerli hale getirir mi?