Co oznaczałoby stowarzyszenie z UE dla Kanady, gdy Bruksela otwiera drzwi?

Unia Europejska rozważa nową formę relacji z Kanadą, która mogłaby uczynić Ottawę pierwszym członkiem stowarzyszonym bloku, co oznacza potencjalnie istotną zmianę w sposobie, w jaki Bruksela współpracuje z krajami spoza UE.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła tę propozycję bezpośrednio kanadyjskiemu premierowi Markowi Carneyowi w środę, wzywając do pogłębienia współpracy gospodarczej i bezpieczeństwa między obiema stronami w czasie, gdy zarówno Kanada, jak i Europa ponownie oceniają swoją zależność od Stanów Zjednoczonych.

„Chciałabym współpracować z panem nad otwarciem drzwi, aby Kanada została pierwszym członkiem stowarzyszonym UE” — powiedziała von der Leyen do Carney’a podczas swojego dorocznego wystąpienia o stanie Unii Europejskiej.

Carney, który był obecny podczas przemówienia, otrzymał owację na stojąco od posłów europejskich.

Ma przemawiać w Parlamencie Europejskim w czwartek.

Propozycja nie równa się kanadyjskiemu wnioskowi o członkostwo w UE, a szczegóły dotyczące tego, co oznaczałoby członkostwo stowarzyszone, pozostają niejasne.

Ale ogłoszenie to oznacza istotne rozszerzenie relacji między Ottawą a Brukselą, które już posiadają szerokie porozumienie o wolnym handlu.

Von der Leyen powiedziała, że UE i Kanada powinny rozbudować istniejące kompleksowe Porozumienie Gospodarcze i Handlowe, znane jako Ceta, i stworzyć to, co nazwała „sojuszem na przyszłość”.

Celem, jak dodała, byłoby ustanowienie „wspólnej przestrzeni dobrobytu i bezpieczeństwa gospodarczego”.

Kanada i UE dążą do szerszego partnerstwa strategicznego

Proponowana relacja wykraczałaby daleko poza handel.

Von der Leyen wskazała, że UE i Kanada mogą pogłębić współpracę w zaawansowanej produkcji, technologii, produkcji obronnej, Arktyce, energetyce, surowcach krytycznych, akumulatorach, sztucznej inteligencji, komputerach kwantowych, cyberbezpieczeństwie oraz bezpieczeństwie gospodarczym.

„To partnerstwo nie przeciwko nikomu, lecz dla naszej wspólnej siły” — powiedziała.

„Krótko mówiąc, chcemy wynieść relacje z Kanadą na najwyższy możliwy poziom.”

Szefowa Komisji Europejskiej przedstawiła też proponowane partnerstwo jako oparte na wartościach politycznych, jak i interesach gospodarczych.

„Przede wszystkim, drogi Marku, Europa i Kanada wierzą w demokrację” — powiedziała von der Leyen.

„Wierzymy, że władza nie należy do najsilniejszego, najbogatszego czy najmocniej przemawiającego, lecz do nas wszystkich. Że demokracje mają prawo wyboru partnerów do współpracy.”

Uwagi te pojawiają się w momencie, gdy obie strony stają w obliczu zmieniającej się relacji transatlantyckiej.

Kanada prowadzi długotrwały spór handlowy z USA za prezydentury Donalda Trumpa, podczas gdy rządy europejskie dążą do wzmocnienia własnych zdolności gospodarczych i obronnych w obliczu niepewności co do podejścia Waszyngtonu do NATO i Ukrainy.

Polityka handlowa Trumpa przyspiesza wysiłki Kanady na rzecz dywersyfikacji

Dla Ottawy bliższe więzi z Europą stanowią potencjalny sposób na zmniejszenie zależności Kanady od jej południowego sąsiada.

Obecnie Stany Zjednoczone odpowiadają za ponad 70% kanadyjskiego eksportu towarów, przy rocznym handlu wartym ponad $300 billion.

W związku z tym Kanada była szczególnie narażona na zmiany w polityce taryfowej USA.

Relacje zostały także napięte przez powtarzane uwagi Trumpa o tym, że Kanada mogłaby stać się 51. stanem USA.

Uwagi te przyczyniły się do szerszej rewizji w Ottawie dotyczącej gospodarczej i strategicznej zależności Kanady od Waszyngtonu.

Carney wcześniej określił pożądaną relację Kanady z Europą jako „unikalny sojusz bezpieczeństwa i gospodarki”, jednocześnie powstrzymując się od wezwania do pełnego członkostwa w UE.

W rozmowie z dziennikarzami w niedzielę Carney stwierdził, że Kanada nie „zamierza zostać członkiem Unii Europejskiej”.

Zamiast tego powiedział, że Ottawa chce zbadać „unikalny sojusz” z blokiem.

To rozróżnienie jest istotne, ponieważ pełne członkostwo w UE wymagałoby od Kanady znacznie szerszej integracji politycznej i prawnej z blokiem.

Stowarzyszenie, w przeciwieństwie do tego, mogłoby potencjalnie zaoferować ramy dla głębszej współpracy bez konieczności przystąpienia Kanady do instytucji politycznych UE.

Istniejące więzi handlowe stanowią podstawę

Kanada i UE mają już rozbudowane relacje handlowe w ramach Ceta.

Około 90% handlu między Kanadą a UE jest wolne od ceł, choć porozumienie nie zostało jeszcze w pełni zatwierdzone przez 10 z 27 państw członkowskich UE.

Handel między Kanadą a UE osiągnął około 130 billion euros ($150 billion) w 2025 roku, co czyni Europę drugim co do wielkości partnerem handlowym Kanady z wyraźną przewagą za USA.

Carney wielokrotnie określał Kanadę jako „najbardziej europejski kraj spoza Europy”, co odzwierciedla długotrwałe więzi kulturowe, polityczne i bezpieczeństwa tego kraju z państwami europejskimi.

Proponowane członkostwo stowarzyszone mogłoby rozbudować te istniejące ustalenia, dając obu stronom szersze ramy współpracy.

Istnieją już przykłady zróżnicowanych relacji między UE a krajami spoza członkostwa w Europie.

Na przykład Szwajcaria utrzymuje rozległe więzi z blokiem poprzez serię umów bilateralnych, które zapewniają dostęp do części jednolitego rynku UE i strefy Schengen.

Jednak położenie geograficzne Kanady i jej istniejące relacje ze Stanami Zjednoczonymi sprawiłyby, że każde potencjalne porozumienie byłoby odmienne od istniejących modeli europejskich.

Europa także chce zmniejszyć zależność strategiczną

Proponowane partnerstwo odzwierciedla interesy po obu stronach Atlantyku.

Holger Schmieding, główny ekonomista w Berenberg, opisał propozycję von der Leyen jako istotne wydarzenie.

„Uważam, że to rzeczywiście duży krok” — powiedział Schmieding w wywiadzie dla CNBC w programie „Squawk Box Europe”.

„Europa stara się otwarcie tworzyć nowe partnerstwa lub pogłębiać partnerstwa ze wszystkimi krajami na świecie o podobnych poglądach” — dodał.

Schmieding powiedział, że strategia niekoniecznie jest skierowana przeciwko USA, lecz ma na celu zmniejszenie zależności Europy zarówno od USA, jak i Chin.

„To niekoniecznie przeciwko USA, ale wyraźnie dążymy do zmniejszenia naszej zależności od USA i od Chin, a głębsze partnerstwo z innymi krajami — demokratycznymi o podobnych poglądach — jest czymś, co widzimy w gospodarczym „przeuzbrojeniu”” — dodał.

Dla Europy Kanada wnosi znaczące zasoby naturalne, potencjał energetyczny, surowce krytyczne oraz know‑how w obszarach takich jak technologia i zaawansowana produkcja.

Kanada ma również strategiczne znaczenie w Arktyce, regionie coraz ważniejszym dla bezpieczeństwa, energetyki i rywalizacji o zasoby naturalne.

Dla Kanady UE reprezentuje duży rynek konsumencki oraz dodatkowe źródło inwestycji, technologii i handlu.

Strategia Carney'a dotycząca „mocarstw średniej wielkości”

Ogłoszenie wpisuje się również w szerszy argument Carney'a, że mocarstwa średniej wielkości muszą wzmacniać współpracę w miarę jak porządek światowy staje się mniej przewidywalny.

Występując wcześniej w tym roku na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos, Carney powiedział, że międzynarodowy system, który wyłonił się po zimnej wojnie, stoi w obliczu „pęknięcia, a nie przejścia”.

Argumentował, że „mocarstwa średniej wielkości muszą działać razem, bo jeśli nie jesteśmy przy stole, jesteśmy na menu”.

Proponowane partnerstwo UE–Kanada stanowi konkretne odzwierciedlenie takiego podejścia.

Raport Wall Street Journal opublikowany w sobotę podał, że Carney polecił specjalnemu wysłannikowi zbadanie bliższych więzi z Europą po działaniach taryfowych Trumpa.

Rozmowy podobno koncentrowały się na rozwiązaniach „krótszych niż pełne członkostwo w UE lub jej wspólnym rynku”.

To rozróżnienie sugeruje, że bezpośrednim celem Ottawy pozostaje dywersyfikacja gospodarcza i strategiczna, a nie porzucenie relacji z Waszyngtonem.

Członkostwo stowarzyszone mogłoby otworzyć nowe możliwości

Precyzyjne korzyści płynące z członkostwa stowarzyszonego nie zostały jeszcze ustalone, co oznacza, że jest za wcześnie, by określić, dokąd może zaprowadzić ta propozycja.

Potencjalne obszary współpracy mogłyby obejmować większy dostęp do rynków europejskich, zwiększone przepływy inwestycji oraz bliższą koordynację w zakresie obrony i przemysłów strategicznych.

Analitycy wskazywali także na możliwe implikacje dla Kanadyjczyków chcących pracować, podróżować lub przejść na emeryturę w Europie.

Obywatele Kanady już mają bezwizowy dostęp do strefy Schengen na krótkie wizyty turystyczne do 90 dni, choć dłuższe pobyty zwykle wymagają dodatkowych pozwoleń.

Pogłębiona relacja mogłaby ostatecznie ułatwić ustanowienie szerszych ustaleń regulujących swobodę przemieszczania się, inwestycje lub działalność zawodową, choć takie zmiany wymagałyby negocjacji i zgody państw członkowskich UE.